Tijdens de Week van de Mentale Gezondheid staat dit jaar het thema 'Overbruggen' centraal. Een krachtig thema, want juist wanneer een jongere mentaal worstelt, ontstaat er vaak afstand. Niet alleen tussen de jongere en zijn omgeving, maar soms ook tussen de jongere en zichzelf.
En misschien is dat wel een van de meest pijnlijke aspecten van mentale problemen: dat iemand zich steeds minder gezien en begrepen voelt, terwijl hij of zij juist meer verbinding nodig heeft.
De afstand die je niet altijd ziet
Wanneer we denken aan mentale gezondheid, denken we vaak aan zichtbare signalen. Huilen. Terugtrekken. Somberheid.
Maar bij veel jongeren ziet worstelen er heel anders uit.
Sommigen blijven lachen.
Sommigen halen goede cijfers.
Sommigen sporten, werken en spreken af met vrienden.
En toch kunnen zij zich vanbinnen ontzettend alleen voelen.
Veel jongeren zijn bang om een last te zijn. Ze willen hun ouders niet teleurstellen. Ze willen niet "zeuren". Of ze weten simpelweg niet hoe ze moeten uitleggen wat er in hen omgaat.
Daardoor ontstaat er langzaam afstand. Niet omdat ze geen verbinding willen. Maar omdat ze niet weten hoe.
De grootste misvatting van ouders
Veel ouders denken dat ze het zouden merken als hun kind echt niet goed in zijn vel zit. Maar mentale worstelingen zijn niet altijd zichtbaar. Soms zit een jongere uren op zijn kamer omdat hij behoefte heeft aan rust. Soms omdat hij zich overweldigd voelt. Soms omdat ze niet weet hoe ze moet vertellen dat ze zich leeg voelt. Soms omdat het eenvoudiger is om zich terug te trekken dan uit te leggen wat er speelt. De vraag is daarom niet altijd:
"Gaat het wel goed?"
Maar misschien vaker:
"Wat speelt er in je leven waar ik nog niet genoeg van weet?"
Overbruggen begint met nieuwsgierigheid
Als ouders voelen we vaak de behoefte om problemen op te lossen. Wanneer ons kind verdriet heeft, willen we troosten. Wanneer ons kind worstelt, willen we helpen. Wanneer ons kind pijn heeft, willen we die pijn wegnemen. Maar jongeren hebben niet altijd direct een oplossing nodig. Vaak hebben ze eerst iemand nodig die bereid is om te luisteren. Iemand die niet direct met advies komt. Iemand die niet meteen zegt dat het wel meevalt. Iemand die durft te blijven zitten bij ongemak. Want verbinding ontstaat niet doordat we de juiste antwoorden hebben. Verbinding ontstaat doordat iemand zich gehoord voelt.
De kracht van kleine momenten
Veel ouders wachten op het grote gesprek. Dat ene moment waarop hun tiener eindelijk alles vertelt. In werkelijkheid ontstaan de belangrijkste gesprekken vaak tussendoor. In de auto. Tijdens een wandeling. Bij het uitlaten van de hond. Tijdens het koken. Vlak voor het slapengaan. Juist wanneer er geen druk op staat, vertellen jongeren soms het meest. Daarom is aanwezig zijn vaak belangrijker dan het perfecte gesprek voeren.
Wat verkleint de afstand?
Jongeren voelen zich vaak meer verbonden wanneer ouders:
-
oprechte interesse tonen zonder te ondervragen;
-
luisteren zonder direct te oordelen;
-
emoties serieus nemen, ook als ze die zelf niet begrijpen;
-
regelmatig tijd maken voor individuele aandacht;
-
eerlijk zijn over hun eigen gevoelens en kwetsbaarheid;
-
laten merken dat fouten maken mag.
De boodschap die jongeren het meest nodig hebben is vaak verrassend eenvoudig:
"Je hoeft niet perfect te zijn om geliefd te zijn."
Wat vergroot de afstand?
Vaak onbedoeld kunnen ouders ook dingen doen die juist meer afstand creëren.
Bijvoorbeeld:
Wanneer een jongere zegt:
"Ik trek het niet meer."
bedoelt hij meestal niet:
"Geef me advies."
Vaak bedoelt hij:
"Zie alsjeblieft hoe moeilijk ik het heb."
De verbinding die blijft
Een van de mooiste dingen die ouders hun kind kunnen geven, is de zekerheid dat ze niet alleen hoeven te worstelen. Niet omdat ouders alles kunnen oplossen. Maar omdat ze blijven. Ook wanneer gesprekken moeilijk zijn. Ook wanneer hun kind zich afsluit. Ook wanneer ze niet precies weten wat ze moeten zeggen. Juist dan. Want mentale gezondheid gaat niet over altijd gelukkig zijn. Het gaat over weten dat je ergens terecht kunt wanneer het even niet goed gaat.
Een vraag voor ons allemaal
Misschien vraagt het thema 'Overbruggen' ons dit jaar niet alleen om te kijken naar jongeren. Misschien vraagt het ook iets van onszelf. Hoe vaak vullen we in hoe het met iemand gaat? Hoe vaak luisteren we om te reageren in plaats van te begrijpen? Hoe vaak zien we gedrag, maar missen we de persoon erachter? Misschien begint overbruggen wel met één simpele keuze: Niet wachten tot iemand om hulp vraagt, maar laten merken dat je beschikbaar bent.
Tot slot
Veel jongeren dragen meer met zich mee dan wij zien.
Achter gesloten deuren.
Achter schermen.
Achter een glimlach.
Achter het antwoord: "Het gaat wel."
De afstand die daardoor ontstaat, hoeft niet onoverbrugbaar te zijn. Soms wordt een brug gebouwd door iets heel eenvoudigs. Een ouder die blijft vragen. Een ouder die blijft luisteren. Een ouder die niet wegloopt wanneer het ingewikkeld wordt. Een ouder die zegt:
"Je hoeft niet alles alleen te dragen. Ik ben er. Ook als je niet weet wat je moet zeggen."
En misschien is dat precies waar mentale gezondheid uiteindelijk over gaat: Niet dat we alle antwoorden hebben. Maar dat niemand er alleen voor hoeft te staan.